Krótko o długiej historii Łodzi
Łódź jest miastem wojewódzkim położonym w centralnej części Polski. W roku 1945 była przejściową siedzibą władz polskich. Prawie od początku istnienia Łodzi związany jest z nią przemysł włókienniczy. Powstanie nazwy miasta do dnia dzisiejszego nie zostało rzetelnie – naukowo wyjaśnione. Z genezą powstania nazwy miasta Łódź związanych jest wiele hipotez, począwszy od hipotezy: nazwa Łodzi pochodzi od łodzi jako środka przewozu, od imienia Włodzisław, kończąc na hipotezie nawiązania od nazwiska Łodzic.
Najstarsze zapiski dotyczące Łodzi, które można znaleźć pochodzą z przedziału od XI do XIII wieku, kiedy to powstała najstarsza wieś w obszarze dzisiejszego miasta Łódź. W 1414 roku, dokładnie 15 maja ówczesny właściciel Łodzi, czyli Kapituła Włocławska wydała zgodę na uznanie mieszkańców wsi mieszczanami, na razie tylko pod względem gospodarczym, w tym samym czasie jednak zwrócono się do króla z prośbą o uznanie Łodzi miastem pod względem ustrojowym. Około roku 1423 Król Władysław Jagiełło nadał Łódź prawa miejskie.
Kilka lat później w roku 1534 przeprowadzony został pierwszy spis ludności, który wykazywał 70 rodzin mieszczańskich, około 30 domów, 6 karczm oraz 6 rzemieślników!
Do dnia dzisiejszego zachowało się odbicie pieczęci stosowanej w tym okresie do potwierdzania urzędowych dokumentów. Najstarsza znana pieczęć zachowana na dokumencie pochodzi z roku 1577.
W roku 1676 zbudowana została drewniana kapliczka pod wezwaniem świętego Antoniego, która w chwili obecnej jest najstarszym budynkiem w Łodzi.
Kapliczka ze względów bezpieczeństwa została przeniesiona i w chwili obecnej znajduje się w tzw. Pustelni, przy obecnej ul. Wycieczkowej, obok kapliczki św. Rocha.
W roku 1820 Łódź liczyła sobie 767 mieszkańców, a wskutek dekretów rządowych zaliczona została w poczet miast fabrycznych, jako ośrodek przemysłu odzieżowego.
Rok później wytyczona została osada sukiennicza z ośmiobocznym rynkiem w centrum, (obecnie jest to Plac Wolności). Okres wytyczenia osady uważa się za początek Łodzi Przemysłowej. W roku następnym z Grynbergu, czyli dzisiejszej Zielonej Góry, sprowadzono pierwszych tkaczy, a trakt piotrkowski przemianowano w ulicę Piotrkowską Rok później powiększono teren miasta o osadę prządków, a ludności żydowskiej, edyktem wydanym przez Namiestnika Królestwa Polski, wydzielono specjalną strefę na Starym Rynku. W roku 1827 powstał pierwszy murowany ratusz w Rynku Nowego Miasta, oraz uruchomiono pierwszą przędzalnię bawełny, gdzie zmechanizowane urządzenia jako napęd wykorzystywały wodę.
W roku 1830 Łódź liczyła już 4 343 mieszkańców.
W roku 1830 umieszczono na wieży ratusza zegar ufundowany przez fabrykanta Schlössera
Siedem lat później oddano Białą Fabrykę Ludwika Meyera, ul. Piotrkowska 282. W dniu dzisiejszym w jej murach znajduje się Centralne Muzeum Włókiennictwa. W wieku XIX Biała Fabryka była największą w Królestwie fabryką bawełnianą!
W fabryce tej w roku 1839 zainstalowano pierwszą w Polskim przemyśle parową maszynę włókienniczą o mocy 60 KM.W roku 1840 narodziła się w łodzi komunikacja miejska w postaci dorożek konnych, rok później miasto było stolicą okręgu. W tym okresie utworzony również zostaje urząd prezydenta miasta, którego funkcję jako pierwszy sprawuje Karol Tangermann.
W roku 1843 Łódź liczy 15 764 mieszkańców.
W roku 1854 otwarto pierwszy szpital miejski w Rynku Fabrycznym, dzisiejszy teren Seminarium Duchownego. W tym samym czasie pracę rozpoczął pierwszy parowy młyn przy ulicy Piotrkowskiej 268, również w tym roku Oskar Flatt wydał książkę „Opis miasta Łodzi pod względem historycznym, statystycznym i przemysłowym” nakładem Gazety Polskiej w Warszawie, z pierwszym ogólnie dostępnym planem miasta.
W roku 1855 założono zespół cmentarzy przy ul. Ogrodowej i Srebrzyńskiej (ewangelicki, katolicki, prawosławny), zwanego dziś Starym Cmentarzem.
W roku 1857 Łódź liczy 27 800 osób, uwzględniając osoby będące w Łodzi tymczasowo ilość osób w tym roku wynosiła 39 420.
W roku 1858 po raz pierwszy w Łodzi zastosowano węgiel jako opał. Trzy lata później dokładnie 22 – 23 kwietnia wybuchł w Łodzi bunt tkaczy połączony z niszczeniem maszyn. W roku 1862 zniesione zostały ograniczenia w stosunku do Żydów związane z miejscem osiedlania się. Do tej pory obowiązywał nakaz osiedlania się Żydów w wyznaczonym obszarze Starego Miasta. W roku następnym powstała pierwsza Łódzka gazeta, czyli dwujęzyczne Łódzkie Ogłoszenia / Łodźer Anzeiger wydawana przez Jana Petersilgego.
W roku następnym na ulicach Łodzi zagościły skrzynki pocztowe.
W roku 1865 Łódź liczy już 32 427 mieszkańców, razem z osobami przebywającymi tymczasowo 40 121 osób.
W roku tym również rozpoczęło się przewożenie towarów koleją. Rok później rozpoczęto również przewóz osób. W roku 1969 powstaje z inicjatywy Karola Scheiblera pierwszy dworzec kolejowy – Łódź Fabryczna. W roku 1870 Karola Scheibler rozpoczął budowę – przy ul. św. Emilii (dziś ks. W. Tymienieckiego) – największego w Łodzi budynku przędzalni bawełny (ponad 200 m długości) według projektu Hilarego Majewskiego.
W roku 1881, dokładnie 13 kwietnia, umiera Karol Scheiblera, największy Łódzki fabrykant.
Dwa lata później zainstalowano pierwszy w Łodzi telefon „na korbkę”.
Równolegle rozpoczęto również tworzenie napowietrznej sieci telefonicznej. W roku 1884 oddano pierwszy szpital fabryczny(szpital im. św. Anny) zbudowany na rogu ul. Milionowej i Przędzalnianej – przy zakładach K. Scheiblera, z inicjatywy Karola Jonschera – lekarza rodziny Scheiblerów; budowę sfinansowała wdowa po największym łódzkim fabrykancie – Anna z Wernerów.
W roku 1885 Łódź liczy 55 134 mieszkańców, a z osobami przebywającymi w mieście tymczasowo 108 450 osób.
W roku 1890 otwarto szpital Izraela i Leony Poznańskich gdzie w 1898 zorganizowano pierwszy w Królestwie Polskim oddział dla chorych na gruźlicę. Rok później w Łodzi otwarto pierwszą w Polsce lecznicę dla zwierząt, oraz pierwszego w Polsce zakładu produkującego rowery – „Wicher”.
W roku 1892 po raz pierwszy na ziemiach polskich odbył się strajk powszechny nazwany buntem łódzkim. Był to sześciodniowy strajk i masowe manifestacje, do których doszło w Łodzi w pierwszych dniach maja. Strajk zakończył się krwawą interwencją carskiego wojska i policji. Ówczesna lewicowa prasa donosiła o dwustu ofiarach śmiertelnych, w rzeczywistości śmierć poniosło sześć osób, a około 300 zostało rannych.
W roku 1895 Łódź liczyła już 71 906 mieszkańców stałych, a w połączeniu z tymczasowymi 168 512 osób.
W roku 1898 uruchomiono pierwszy w Królestwie Kongresowym tramwaj elektryczny.
W tym samym czasie zapoczątkowano służbę policyjną. Rok później przybywa do Łodzi Józef Piłsudski, który wydawał tu konspiracyjne pismo „Robotnik”. W nocy 22 lutego 1900 r. został aresztowany przez carską policję i czasowo osadzony w więzieniu przy ul. Gdańskiej 13. W grudniu 1938 r. dawne mieszkanie Naczelnika zamieniono na muzeum.
W roku 1900 Łódź liczyła już 92 286 mieszkańców stałych a w połączeniem z mieszkańcami tymczasowymi 283 206 osób.
Rok później uruchomiono pierwszą na terenie zaboru rosyjskiego międzymiastową linię telefoniczną łącząca Łódź z Warszawą.
Pięć lat później Łódź liczy już 117 341 stałych mieszkańców, a w połączeniu z mieszkańcami tymczasowymi 343 944.
W okresie tym wybucha pierwsze w Imperium Rosyjskim Zbrojne Powstanie Robotników. W roku 1906 rozpoczęto budowę elektrowni, której pierwszy turbozespół został uruchomiony rok później.
W roku 1908 zapoczątkowano elektryfikację oświetlania ulic. W tym samym roku pierwsze cztery latarnie na Nowym Rynku zostały zelektryfikowane. Trzy lata później w Gazecie Łódzkiej ukazały się pierwsze debiutanckie teksty Juliana Tuwima. W roku 1912 otwarto przy ulicy Królewskiej siedmiopiętrowy hotel Savoy, który był najwyższym budynkiem w Łodzi do 1951 roku, kiedy to powstał budynek TVP Łódź.
W roku 1914 Łódź liczy sobie już 213 564 mieszkańców stałych a w połączeniu z mieszkającymi tymczasowo 477 862 osoby.
W tym samym roku pod Łodzią odbyła się jedna z większych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim. 6 grudnia Niemcy wkraczają do Łodzi. Pięć lat po tym fakcie, w sierpniu, utworzone zostaje województwo łódzkie ze stolicą w Łodzi.
W roku 1923 powstaje fabryka mydła i kosmetyków Hugo Guttel przy ul. Wólczańskiej 17, która od 1929 nosi nazwę PIXIM, od roku 1954 – Ewa, a od 1971 roku znana jest pod nazwą Pollena-Ewa. W roku 1925 powstaje lotnisko pasażerskie nazwane Łódź – Lublinek. W tym samym czasie uruchomiono pierwsze połączenia kolejowe z Płockiem i Kutnem, również w tym samym roku rozpoczęto budowę wodociągów i miejskiej kanalizacji. Szesnaście lat później, w 1939 roku, istnieje już 71 km sieci wodociągowej i ponad 105 kanałów do których przyłączono 2.709 nieruchomości. W listopadzie 1928 roku umieszczono przez Magistrat Miasta pierwszy kosz na śmieci w mieście. Rok później uruchomiono pierwszą w Polsce automatyczną centralę telefoniczną PAST.
W roku 1930 uruchomiono łódzką stację radiową.
W przededniu wybuchu II wojny światowej w Łodzi mieszka 672 tysięcy mieszkańców, z czego 34,4% to ludność żydowska.
W roku 1939 Niemcy wchodzą do Łodzi. W okresie tym utworzono i ustalono granice Generalnego Gubernatorstwa oraz włączono, na skutek protestów łódzkich Niemców, Łodzi (niem. Lodsch) do III Rzeszy, w obrębie tzw. Kraju Warty (Wartheland).
W okresie tym spalono wszystkie większe łódzkie synagogi, za wyjątkiem synagogi Wilker Shul, którą spalono w połowie 1940 roku!
19 stycznia 1945 roku okupacja niemiecka zakończyła się!
Wskutek terroru II wojny światowej zginęło w tym czasie ok. 370 tys. mieszkańców (46%). W 2006 roku z inicjatywy Urzędu Miasta Łodzi ukazał się „Raport z oszacowania strat i szkód poniesionych przez miasto Łódź wskutek wybuchu i trwania II wojny światowej oraz wynikłych z organizacji i funkcjonowania Litzmannstadt Getto”. Autorzy opracowania zwrócili uwagę na straty demograficzne – liczba ludności zmniejszyła się o ponad 350 tys. osób, oraz szkody materialne poniesione przez mieszkańców miasta, urządzenia miejskie, łódzki przemysł i handel. Podsumowano także straty wynikające z funkcjonowania Litzmannstadt Getto. Zespół autorów Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego – Oddział w Łodzi oszacował straty wojenne Łodzi, po przeliczeniu na obecną wartość pieniądza, na 40 mld zł.
W latach 1945 – 1948 Łódź pełniła funkcję zastępczej stolicy państwa, budynki rządowe mieściły się przy obecnej ul. Legionów, róg ul. Gdańskiej.
W roku 1951 Łódź liczy 646 tysięcy mieszkańców.
W roku 1958 powstaje Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna i Filmowa. W tym samym czasie piłkarze ŁKS zdobyli dla Łodzi Mistrzostwo Polski w piłce nożnej, następny tytuł mistrza piłkarze ŁKS zdobyli w 1998 roku.
W 1959 Łódź liczy 700 tysięcy mieszkańców.
Pięć lat później zlikwidowano ostatnią gazową latarnie w mieście. W roku 1969 oddano do użytku skocznię narciarską na Rudzkiej Górze.
W roku 1976 Łódź liczy 800 tysięcy mieszkańców.
W tym samym czasie otworzono kąpielisko Fala przeznaczone dla 4 tysięcy osób, wyposażone w mechanizm sztucznej fali. Zajmowało obszar 7 hektarów. W roku 1993 utworzono Wyższą Szkolę Humanistyczno Ekonomiczną, która stała się największą w Łodzi i jedną z największych w Polsce uczelni niepaństwowych. W roku 2005 studiowało w niej 23 tysiące osób.
W roku 1998 Łódź liczy 793 tysiące mieszkańców.
Sześć lat później Łodzianin Marek Belka zostaje desygnowany i oficjalnie powołany na stanowisko Premiera RP oraz przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego W 2004 roku uruchomiono również całoroczny tor saneczkowego na Rudzkiej Górze, jedynego i pierwszego tego typu obiektu w okolicy. W roku 2006 otwarto po pięciu latach projektowania i przeszło czterech latach budowy największe centrum handlowo – rekreacyjno – kulturalne w Polsce i jedno z największych w Europie. Obszar centrum to 27 hektarów.
W roku 2007 przechodzi nad Łodzią huragan Kyrill.
Późnym wieczorem z 18 na 19 stycznia 2007 roku wiatr osiągający prędkość 130 km/godzinę łamał konary drzew, przewracał latarnie uliczne, zrywał dachy i wyrywał okna. Huraganowi towarzyszyła burza.
W następnym roku w Łódzkim Se-ma-forze zrealizowano film Piotruś i wilk, który 25 lutego otrzymuje nagrodę Oscara za Najlepszy Animowany Film Krótkometrażowy.
Na dzień 31 grudzień 2009 Łódź liczy sobie 742 387 osoby i jest trzecim co do liczby ludności miastem w Polsce i czwartym pod względem wielkości - 293,25 km2
To największą Łodzi troską,
aby Łódź całą – zmieścić na Piotrkowską.
Jan Sztaudynger
Opracował:
Marcin Mikonowicz
|
